एउटा यस्तो प्रेम!

धनी बाउकी कान्छी छोरी चिटिक्कै थी काली 
कलेज बजार गर्दा गर्दै मायाँ गाँस्न थाली। 
बाटो बिराउँछु कि भनी डराउँने गर्थें
कैलेकाहीँ सबै भुली जिस्क्याउँने गर्थें।
**
यति दर्हो पिरतीको गाँठो बाँधिएछ
ज्यान दुइटा भए पनि मुटु गाँसिएछ।
बा-आमाका आँखा छली बिहा गरियो
नाता-गोता सम्बन्धको अन्त गरियो!
**
ससुराले ज्वाँईको नाम सुन्नै नहुने
सासू भने अलिक मत्थर जस्ती देखिने।
बर्षौ पछि सासूमाको निम्तो पढियो
घरै छेउमा पुगे पछि ट्याक्सी चढियो!
**
ससुराले सबैखाले अन्तर्वार्ता लिए
लोकसेवाको जाँचभन्दा गाह्रो पारीदिए!
शहरमा घर, कार भए पछि मात्र
छोरी लिन आऊ,आज फर्क तिमी मात्र!
**
अब भने जीवनमा लक्ष्य एउटै रह्यो
मायाँ पाउन घर-कार जोड्नु पर्ने भयो!
प्रेम गर्ने प्रेमीहरु! प्रेम गर्नु पर्छ
प्रेम गर्दा धेरै कुरा ध्यान दिनु पर्छ!
**
जुलाई २७, २०१५ 

आन आर्बर, मिचिगन 

अनि मात्र देश बन्ला!

खेत जोत्ने खन्नेहरु हिंडे बिदेश तिर 
डि. भी. लिंदै शिक्षक पनि लागे उतै तिर।
विध्यार्थी भै मैले पनि रोजें तेही बाटो
गाउँको खेत बँझिएछ बिरानो भो माटो!
**
खेल्न गाका खेलाडी नि उतै लुकी बस्ने
नेता पनि 'ताक परेमा तिवारी'झैं गर्ने।
राजदूतले उतैबाट पि. आर. बनाएछन्
हाम्रा युवा कलाकार त्यतै हराएछन्!
**
नेताहरु देश भन्दा आफ्नो हुँदो खोज्ने
योग्यतामा भन्दा बढी आफ्नै स्वार्थ रोज्ने।
देश भित्रै उध्योग धन्दा खोल्ने कैले अरे?
सरकारले फ्री टिकट र भिशा दिंदैछ रे!
**
नानाथरी नाटकले देश खस्किंदैछ
भारी मुटु बनाएर युवा बिदेशिन्छ।
यो देशले त्यस्तो नेता कैले जन्माउला?
युवाशक्ति लगाएर देश बनाउला!
**
July 25, 2015
Ann Arbor, MI

मायाँ किन लाउनु पर्थ्यो?

कैलेकाँहीं देख्दा 'हेलो' 'हाइ' गर्या भा हुन्थ्यो 
ओठभरि मुस्कान छरी 'बाइ' गर्या भा हुन्थ्यो! 
मन मुटु चोरी सँधै किन राख्नु पर्थ्यो?
अँगालोमै हाली मायाँ किन लाउनु पर्थ्यो?

July 18. 2015
Ann Arbor, MI

आखिर, मानवीय प्रव्रित्ती न हो!

पुस्तकालय छिरेर पढ्दै थिएँ 
हात टेबलको मुनि पुग्यो 
र च्याप्प टाँस्सियो!
यसो हेरें-
चपाइएको 'चुइङ् गम' रहेछ!
एउटा कहाँँ हो र?
टेबलको तल्लो सतह त
'चुइङ् गम'को ट्र्यास नै भएछ!
**
सधैं सफा देखिने एलिभेटर
आज भित्तो कोरिएको रहेछ।
केही चित्रहरु थिए
त्यहाँ नहुनु पर्ने!
केही शब्दहरु थिए
बोल्नै लाज लाग्ने!
**
बाटोमा हिंड्दै थिएँ
कान बन्द गर्नु पर्‍यो!
कक्षाकोठा पुगें
एक माथि अर्को खप्टिएको
'चक बोर्ड' तल तानें।
आँखा छोप्नु पर्‍यो!
**
स्‍मृतिले अतित'री-प्ले' गर्‍यो
यसरी-
बाटोमा छेड्छाड्का शब्दहरु थिए
कक्षाका भित्ता र बेन्च-टपहरु
नाङ्गा चित्रहरुले रङ्गीएका थिए!
छाडा शब्दहरुले भरिएका थिए!
बेन्चका तलपट्टी
चपाइएका'चुइङ् गम' टाँसिएका थिए!
शिक्षक पढाउँदै थिए
अगाडिका बेन्चहरु खाली थिए
पछाडिका बेन्चहरु प्रेममय थिए!
ट्वाइलेट्का भित्ताहरु
रंगीन थिए
चित्र-बिचित्रका थिए!
**
कसैले ढोकामा 'नक-नक' गर्‍यो
आँखा खोलें
डस्टरले हतपत चक-बोर्ड मेटाएँ!
दिमागमा एउटा 'क्लिक' आयो-
जहाँं गए पनि
जहाँँ भए पनि
आखिर, मानवीय प्रव्रीत्ती न हो!
****
July 12, 2015
Ann Arbor, Michigan

सडकमा प्रेम यसरी पोखियो!

जाडो थिएन 
चर्को गर्मी पनि थिएन। 
महिना जुलाई थियो 
तर दिन जुलाईको जस्तो थिएन!
सिर्सिरे बतास चलेको थियो
दिनभरिको कामले थाकेको थिएँ
सडक पेटीमा बस कुर्दै थिएँ।
प्रेम एकाएक पोखिएको देखें।
**
एउटा युवक बाटो काट्दै थियो
ढाडमा बच्चा झैँ कोही बोकिएको थियो
मैले नियालेर हेरें -
बाबै, कहाँँ बच्चा हुन्थ्यो र!
युवती पो रहीछ!
**
ऊ थाकेछ र बिसायो
अब पालो युवतीको रहेछ।
उस्ले युवकलाई बोकी
बडो सकसले अलिक पर पुर्याई।
तर थाम्न सकिन
दुवै गर्ल्यामगुर्लुम्म लडे।
धेरै बेरसम्म लडिरहे!
**
बस आएर घ्याच्च रोकियो।
म बस चढें
चालकले सोध्यो-
त्यहाँ के भयो?
मैले खुलेर भन्न सकिंन-
सडकमा दिउँसै प्रेम पोखियो!
**

July 10,2015

Ann Arbor, Michigan

यो पनि सँस्कारकै कुरो

स्नातक तहमा बिहानीको कक्षामा भर्ना भएको थिएँ। भर्खरै काठमाण्डौं आएको म सहपाठी साथीहरु भन्दा अलिक भिन्न थिएँ; यो अर्थमा कि बिहानी कक्षा पढेर दिउँसो एउटा निजी विध्यालय पढाउन पुग्नु पर्थ्यो। बिहान र बेलुका ट्युसन पढाउनैमा ब्यस्त मेरो लागि कक्षामा मैले जति बुझें या गरें, सामान्यत: त्यही परीक्षाको लागि मेरो तयारी पनि हुन्थ्यो!बिहानी कक्षा पढाउने केही प्राध्यापकहरु निकै अनुभवी र मेहनती पनि थिए। त्यस्तै गणितमा निक्कै दक्खल भएका एक प्राध्यापक एक दिन 'क्याल्कुलस' पढाउँदै थिए। उनले पुस्तक बाट एउटा 'प्रोब्लेम' छाने र 'सल्व' गर्न थाले। दुर्भाग्यबश उनले अलिक कठीन 'प्रोब्लेम' छानेछन् र त्यसमा 'होमवर्क' पनि गरेका रहेनछन्। उनले इमान्दारिता देखाउँदै निक्कै प्रयास गरे, तर समाधान गर्न सकेनन्। मुन्टो निहुर्याएर निधारमा हात राखी उनी सोच्न थाले। टनाटन भरिएको कक्षाकोठाबाट एक्कासी एउटा आवाज आयो - 'सरले आज बिहान बिहानै दारु पिएर आएछ कि, क्या हो?'। कक्षाकोठा हाँसोले भरियो। ती प्राध्यापक जङ्गीए। त्यसपछि उनी फेरि पढाउन आएनन्। विध्यार्थीले प्राध्यापक चाहियो भनी बिभागीय प्रमुखको कार्यालयमा तालाबन्दी गरे। तर पनि प्राध्यापकको ब्यवस्था हुन सकेन। अान्दोलन चलिरहेकै थियो। धेरै जसोले बागबजारका 'कोचिङ् सेन्टर' मा गएर तिनै प्राध्यापकसँग पढी कोर्स पूरा गरेछन्। हामी केही भने हेरेका हेर्यै भयौं। किताबका उदाहरणहरु हेर्दै परीक्षाको तयारीमा लाग्यौँ!

July 05, 2015

Ann Arbor, Michigan

कस्तो सँस्कारलाई पछ्याइरह्ने?

प्रसिद्द इँटालेली-अमेरिकी भौतिक बैज्ञानिक एनरिको फर्मीकी श्रीमती लाउरा फर्मीले एउटा प्रसँगमा लेखेकी छन्-'जब हाम्री छोरीले घरमा प्रार्थना गर्दा मुसोलिनीको नाम लिइन्, म त असमन्जसमा परें। मेरो प्रश्नको उत्तरमा उनले स्कूलमा यही सिकाएको र हरेक दिन त्यो प्रार्थना गर्नै पर्ने बताइन्। हामीलाई खपी नसक्नु भयो। त्यसैले हामीले प्राण भन्दा प्यारो देश छोड्ने निर्णय गर्यौँ।' 
एउटा अर्को प्रसँग पनि जोडौं-मलाई सानो हुँदा दसैंको टीकामा बुवा तथा मान्यजनले टीका लगाइदिँदा भनेको याद आउँछ-'श्रीपाँच बिरेन्द्र विर बिक्रम शाहदेवको पालाको टीकाको प्रभावले गरिकन राजा दाहीना हुन्!'
आखिर सँस्कार के हो? र कस्तो सँस्कारलाई पछ्याइरह्ने? तानाशाहहरुको गुणगानलाई दैनिकी बनाउने हो कि सँस्कार? कमैया प्रथालाई जीवितै राख्नु पर्ने हो कि सँस्कार? एकान्तको गोठ्मा जङ्गली जन्तुको त्राशमा एक्ली महिलालाई राती सुत्न पठाउनु पर्ने छाउपडी प्रथा हो कि सँस्कार?मध्यरातमा जाँड-रक्सीले मातेर स्वास्नी कुट्ने हो कि सँस्कार? यो सँस्कारको कुरो अलिक जटील देखिन्छ। अहिले छापाहरू वा सामाजिक सन्जालहरुमा चर्का बहस भैरहेका छन्-'नेपालीहरु बिदेशीएर सँस्कार बिर्सिए, सँस्क्रिती बिर्सिए।' तर त्यहाँ के/कस्तो सँस्कार/सँस्क्रिती पछ्याइरह्नु पर्ने भनी स्पस्ट्याइएको भने भेटिन्न! नेपालीहरुले बिदेशमा के सँस्कार बचाउँने? कुन सँस्कार पछ्याइरहने? यसमा तपाईंँको बिचार के छ?

July 05, 2015
Ann Arbor, Michigan

जुलाई ४ को वनभोज ...

जुलाई ४ को वनभोजमा खूबै खाइयो 
बिङ्गो खेली,कम्मर भाँची राम्रै नाचियो।
मादलको ताल हाली अन्ताक्षरी गाउँदा 
रमाइलो भो, अर्को बर्ष यस्तो कहाँँ होला?

July 05, 2015

Ann Arbor, Michigan

मुस्कानले सबै कुरा ...

मुस्कानले सबै कुरा कहाँँ बोल्छ र 
ओठले नि पीर-ब्याथा कहाँँ खोल्छ र !
मन भित्र बेदनाका ताल बन्छन् होला 
एकान्तमा बाढी बनी बग्दा होलान् खोला!

July 05, 2015
Ann Arbor, Michgan

प्रव्रिती नै हो कि!?

म छु धनी भनी 
हल्ला गरेको भा हुन्थ्यो!
तर 
ऊ छ साह्रै गरीब भनी
भन्नु किन पर्थ्यो?
**
मैले जागीर पाएँ भनी
सुनाको भा हुन्थ्यो।
तर
ऊ छ अझ बेरोजगार
भन्नु किन पर्थ्यो?
**
मेरो छोरो 'बोर्ड-टपर' भो
भनेको भा हुन्थ्यो।
तर
उस्की छोरी 'फेल' भै भनी
भन्नु किन पर्थ्यो?
**
मेरो छोरो बिदेश बस्छ
भनेको भा हुन्थ्यो।
तर
तेरो छोरो रल्लीई हिंड्छ
भन्नु किन पर्थ्यो?
**
मेरा बाउ त मन्त्री पो छन्
भनेको भा हुन्थ्यो ।
तर
तेस्को बाउ ता मेरो पि.ए.
भन्नु किन पर्थ्यो?
**
आफैं ठूलो, आफ्नै राम्रो
भन्नु ठिकै हो कि?
तर
अरु सबै खतम भन्ने
प्रव्रिती नै हो कि!?
**
July 4, 2015
Ann Arbor, Michigan

फर्किन्छन् कि ती लँगौटीहरू!?

एउटा सेतो कपडाको धरो 

जो कन्धनीमा अडिन्छ 
र लाज छोप्छ
यही नै हो लँगौटी!
**
न धेरै कपडा चाहिने
न त सिउनु नै पर्ने
लगाउन सजिलो
खोल्न अझ सजिलो
गर्मीमा हावा सजिलै छिर्न दिने
गजबको थियो लँगौटी!
**
दुई-तीन पुस्ता भो
लँगौटी हराएको थियो।
इतिहास दोहोरिन्छ भने झैं
अब नयाँँ पुस्ता सँगै
लँगौटी फर्कंदै जस्तो छ!
**
रङ्हरू फेरिएका छन्
आकारहरू घटेका छन्
प्वालहरू परेका छन्
यत्रतत्र लत्रिएका छन्!
हाम्रा बा-आमाका पालामा
लाजले फालिएका थिए!
कुनै बहानाले
कुनै चाहनाले
फेरि
फर्किन्छन् कि ती लँगौटीहरू!?
**

July 2, 2015

Ann Arbor, Michigan

तपाईंलाई पनि सम्झना छ कि?

'तिमीले दौराको बाउलाले सिंगान पुछ्दै गुच्चा हानेको बिर्सियौ कि?' बर्षौ पछि गाउँघरको दैनिकी सम्झाउँदै स्कूले साथीले आज फेसबूकबाट खबर पठाए। उनलाई मात्र खुसुक्क जवाफ लेख्न मनले मानेन किनभने जिन्दगीको त्यो सुनौलो क्षण हामी धेरैले भोगेका छौं। स्कूलमा टिफ्फिनको समयमा गुलेली झैं औंला तन्काएर गुच्चा मारी खेलेको म कसरी बिर्सन सक्छु र ! छुट्टीको घन्टी बजेपछी घर जान बुर्कुसी मार्दा सुरुवालको ईँजार चुँडिएर एक हातले किताब च्यापेर अर्को हातले सुरुवाल समाती घर पुगेको पनि हिजै जस्तो लाग्छ! त्यही माथि बाटोमा पुतलीले जिस्क्याउँदा लाजले रातो पीरो भएको त अहिल्यै जस्तो लाग्छ! अहा, क्या थिए ती दिनहरू! साथी, समयको झटारोले आज धेरै टाढा पुगिएछ। तिमी उता रहे छौ, म यता पुगेँछु। माथ्लाघरको ठूले कता छ? तल्लाघरे साने नि? जे होस् तिमीले झक्झ्क्यायौ र ती दिनहरुलाई अझ ताजा बनायौ। नमरी बाँचे, कालले साँचे फेरि त्यतै कतै भेटौंला!

July 1, 2015
Ann Arbor, Michigan

असारको पन्ध्र

आज असारको पन्ध्र रहेछ। मूठी रोपेर मुरी फलाउने समयको शुरु हुने दिन! बाउसे भएर रोपाहारलाई हिलो छ्याप्दै गरेको मजा अब सम्झनामा मात्र छ। यत्ति धेरै रमाइलो हुन्थ्यो कि-त्यति मजा त फेरि कहाँँ होला र! दिनभरीको रमाइलो पछि ठेकीको चक्ला-चक्ला परेको दही, घरैमा कुटेका मग्मगाउँने चिउरा र घ्याम्पोमा हालेर पकाएका मुङ्ग्रे केरा मिसाएर दही-च्यूरा-केरा खाँदाको क्षणको वर्णन गर्ने शब्द मसँग छैनन्। अहिले पनि त्यहाँ असारको पन्ध्रको रमाइलो उस्तै छ कि?

June 29, 2015

Ann Arbor, Michigan

आखिर के चाहिन्छ?

मत्ता हात्ती जस्तो
गर्जंदै ऊ आयो। 
आसेपासे र काँटा-चम्चाहरुले 
एकै स्वरमा जय-जयकार गरे-
'मालिकको जय होस्!'
'मालिकको जय होस्!'
**
ऊ मख्ख पर्‍यो
सबैको जाय-जेथा हडप्यो।
पीडीतहरु रोए, कराए
उसले सुनेन।
चम्चाहरुले ताली बजाए
बिजयोत्सव मनाए!
**
बस्तीमा बिपत्ती बढेको बढ्यै भो
दिन दुगुना र रात चौगुना भो।
सबै डराए
ओठ-तालु सुकाए।
आफ्नो भाग्यलाई धिक्कारे!
**
कथा एक्दिन एकाएक बद्लियो
छट्पटिएको बस्तिले नदी किनारामा
एउटा प्राणहीन शरीर देख्यो।
त्यो उही रहेछ
आज ऊ प्राणबिहिन थियो
न गर्जन सक्थ्यो
न थर्काउन सक्थ्यो
न जय गान गाउनेहरु थिए!
एक्लो थियो, फगत एक्लो!
**
बस्तीले एकभारी दाउरा जम्मा गर्‍यो
उसको प्राणबिहीन शरीर
क्षणभरमै खरानी भयो।
एउटा रोदन-मिस्रित आवाज आयो-
'लौ तिम्रो स्वर्गमा बास होस्
आखिर तिमीलाई
यो बस्ती नै त नचाहिने रहेछ
एक भारी दाउरा नै काफी रहेछ!'
**
June 28, 2015
Ann Arbor, Michigan

भाग्य वा कर्म?

अालिशान बङ्गलामा जन्मिएको राजाको छोरो जन्मिने बित्तिकै युवराज हुन्छ र बाबुले पद त्यागे पछि राजा हुन्छ। यसमा कर्मले भन्दा भाग्यले बढी भूमिका खेलेको देखिन्छ! परालको थुप्रोमा जन्मिएको साधारण जनताको छोरो अनेकौं सँघर्ष गर्छ, पढ्छ, राजनिती गर्छ, ढुङ्गा र गोली समेत खान्छ, जेल पर्छ र अन्त्यमा प्रधानमन्त्री वा राष्ट्रपती बन्न सक्छ। यहाँँ भने भाग्य भन्दा कर्म मह्त्वपूर्ण छ! बहुमतमा दोस्रो बर्ग नै पर्ने हुनाले कर्म नै विश्वव्यापी जस्तो देखिन्छ। यसमा तपाईंको के बिचार छ?

June 27, 2015

Ann Arbor, Michigan

प्रेमको नयाँँ बाटो

संसारले प्रेमको नयाँँ बाटो खोज्दै रैछ
यही प्रेमले संसारलाई जित्न सक्दो रैछ।
प्रेमको भाषा बुझ्न भने धेरै गाह्रो रैछ 
यो प्रेम भन्दा ठूलो शक्ति अरु हुन्न रैछ।

June 26, 2015
Ann Arbor, Michigan