एउटा जिन्स प्यान्टको कथा

मेरो एउटा जिन्स प्यान्ट छ,१० बर्ष भो' किनेको;
निलो झैं थियो नयाँ हुँदा, अहिले सबै खुइलेको !
कुर्कुच्चा र घुँडामा, फाटेर प्वाल परेको ;
दिनहुँ लाउँछु यसैलाई,महिनौं भयो नधो'को!
मेरो एउटा जिन्स प्यान्ट छ, १० बर्ष भो' किनेको!
------
जाडोमा न्यानो गराउने, गर्मीमा पनि नअत्याउने;
फेशनमा पनि सुहाउँने, कसैको 'कमेन्ट' नआउँने !
नधोए पनि भैहाल्ने, 'सेन्ट' छरे पछि बसाउँने;
आइरन गर्न नपर्ने, अझै बर्षौं रमाउँने !
मेरो एउटा जिन्स प्यान्ट छ,१० बर्ष भो' किनेको!
-------
January 10, 2014
Ann Arnor, Michigan

च्यातिएको मेरो गन्जी र शहरका पारदर्शी पोशाक

नुहाएर गन्जी फेरें 

च्यातिएको रहेछ
दुईटा ठूल्ठूलै प्वाल परेछन्।
छोरीले आधा अङ्ग्रेजी मिसाउँदै भनी-
'ड्याड, यू नीड टू बाइ ए न्यू गन्जी।'
छोरोले खित्किताउँदै भन्यो-
'मम, सी ! ड्याडस् गन्जी ह्याज् होल्स् इन इट!'
दुवैको उत्तरमा उनले भनिन्-
'बाबाले माने पो त,
मैले भनेकै हो नयाँ गन्जी किन्नू भनेर!'
**
यी सब सुनें
तैपनि त्यही गन्जी लगाएँ
एउटा पुरानै कमीज लगाएँ
बाउला र कुममा प्वाल परेका रहेछन्।
प्यान्ट त जीन्सको छ
दश बर्ष पुरानो।
दुवै घुँडामा प्वाल पर्न लागेछन्।
यी सबै मेरा मन पर्ने लुगा थिए
त्यसैले तिनै लाएँ र काममा हिंडें!
**
दिनभरी काम गरें
कसैले भनेन-तेरो गन्जी च्यातिएछ
न त कसैले भन्यो-
कमीज र प्याण्ट फाटेछ!
ड्युटी सकियो
बस-स्टपतिर लागें।
**
शहरको पेटीमा बस कुर्न थालेँ
चर्को घाम थियो
तैपनि भीडभाड थियो।
घामको तापको असर
कमै देखिन्थ्यो!
मैले तिनीहरुको पोशाक हेरें।
धेरै जसोका पारदर्शी लुगा थिए
कसैका ढाड, कसैका कुम
त
कसैका तिघ्रा टल्किएका थिए।
बडो सतर्कताका साथ
लाज चाहीं छोपेका थिए!
**
यस्तो घाममा पनि
आज मलाई गर्मीको अनुभव भएन!
यसो बिचार गरें-
च्यातिएको गन्जीले पो रहेछ।
प्वालहरुबाट हावा भित्र छिर्दो रहेछ
पसिनालाई उडाउँदो रहेछ
त्यसैले शरीर चिसो बन्दो रहेछ!
च्यातिएको गन्जी त
बडो उपयोगी हुने रहेछ।
यसले त भौतिक बिज्ञानलाई
उपयोगमा ल्याउने रहेछ!
**

June 24, 2015

Ann Arbor, Michigan

प्रेमको कथा

सडक छेउका पेटी र भट्टी चाहर्दै गर्दा 
एकदिन अचानक तिमीसित भेट भयो
मलाई बिकट-सूनसान मरुभूमी भित्र 
एकाएक मरुद्यान पुगे झैं भयो!
एक्लै एक्लै जिन्दगीका कहर धेरै काटिएछ
अब तिम्रो साथ पाइएला झैं भयो 
कृपया हुन्न नभन प्रिये
मेरो बाँकी जीवन तिम्रो भयो!
**
(नोट: भर्खरकै कुरा हो मेरा एकजना अभिन्न मित्रले भन्नु भयो-'रुद्र जी, दु:खका कुरा मात्र कति लेख्नुहुन्छ कहिलेकाहीं त रमाइला कुरा पनि लेख्नुस् न।' के लेखौं त भनी सोचें - यही प्रेम कथा उहाँसित पनि प्रासङ्गिक होला जस्तो लाग्यो र लेखें। मीठो सित प्रेम गीत गाइदिनु होला।)

June 20, 2015
Ann Arbor, Michigan

त्यहाँ अहिले पनि उस्तै छ कि?

१५ बर्ष बढी बितिसकेछ। भौतिक शास्त्रमा भर्खर एम. एस्सी. सकेको थिएँ। निजी बिध्यालयमा जमेरै काम गरिरहेकोले जागीरको समस्या त थिएन। तर अरु साथीहरुको सिको गर्दै मलाई विश्वविध्यालयमा एक-दुई पिरियड भए पनि पढाउन पाए हुन्थ्यो भन्ने रहर लाग्न थाल्यो। संयोगबस विश्वविध्यालय अन्तर्गतको एउटा कलेजले यस्तै पार्ट-टाइम शिक्षकहरुको लागि विज्ञापन गरेकोले मलाई ढुङ्गा खोज्दा देउता मिले झैं भयो। तुरुन्तै निवदन हालें। अन्तर्वाताको लागि नाम पनि निस्क्यो। गजबै भो, मक्ख परें।
निकै तयारी गरेर स्कूलमा बिदा मागी अन्तरवार्ता दिन गएँ। अन्तर्वाता यति राम्रो दिएँछु कि प्रश्नकर्ताले 'ल राम्रो तयारी गर्नु भएको रहेछ। बिध्यार्थीलाई पनि यसरी नै तयारी गरी पढाउनु होला।' भन्दा मेरो छाती गर्वले ढक्क फूल्यो; खुसीले आँखा पनि रसाए। अन्तर्वातामा उतीर्ण भएँ।
बिहानी कक्षाहरु पढाउने कुरा पक्का भो।
एक दिन बिहानै कलेज पढाउन भनेर शानका साथ त्यता तर्फ लागें। बिभागीय कार्यलयमा गएर दैनिक कार्यतालीका हेरें। एउटा पिरियड बिहान ८ बजे रहेछ र अर्को ११ बजे रहेछ। २ पिरियड पढाउँदा बिहान बित्ने भो। ठिकै छ पढाउँदै गर्छु; कुनै बेला विभागीय प्रमुखलाई भेटी समय मिलाउन अनुरोध गर्नु पर्ला भन्ने लाग्यो। कक्षामा गएँ। कक्षाकोठा बिध्यार्थीहरुले खचाखच थियो। न्युटनका सबै नियमहरु पढाएँ। सफलतापूर्वक पिरियड सकियो। त्यसपछी दुई घण्टा कुरेर अर्को कक्षा पढाएँ। अनि आफ्नो नियमित जागीर गरिरहेको विध्यालयतिर लागें। बिद्यालय ढिलो पुगेकोले हाजीर पुस्तिका प्रिन्सिपलको कोठाभित्र पुगीसकेको रहेछ। म त्यो दिन गयल भएँ।
यसरी एक हप्ता बित्यो तर विभागीय प्रमुखलाई भेटेर मेरो समय मिलाउन अनुरोध गर्ने इच्छा पूरा हुन सकेन। उनी एकदिन आउँदा रहेछन् र हप्तादिन भरिको हाजीरी बजाएर जाँदा रहेछन्। धेरै मेहेनत गरेर उनी आउने दिन र समय पत्ता लगाएँ र कुरेर बसें। उनी आए, हाजीरी पुस्तिका पल्टाए र लहरै एक हप्ताको लागी हाजीरी ठोकिदिए। उनी हिंड्नै लागेका थिए; मैले 'सर, मेरो समय मिलाइदिनु न।' मात्र के भनेको थिएँ-उनले कड्किंदै भने-'यो बिभाग तिम्रो बाउको बिर्ता हो र तिमीले भने-भनेको समय मिलाउने!' र त्यहाँबाट उनी हिंडे। यसरी तीन महिनासम्म काम गरें र मैले गर्वले पाएको यो जागीर छोडिदिएँ। केही समय पछी तलब लिन गएको त "हाजीरी पुस्तिका हामीले 'डम्प' गरी सक्यौं। तिमीले यहाँँ काम गरेको 'रेकर्ड' छैन।" भनी प्रशासकले रित्तो हात फर्काइदिए!

June 18, 2015
Ann Arbor, Michigan

जीन्दगीको यात्रामा

भारी टन्न थियो बडो सकसले घिस्रेर हिंड्दै थिएँ
टोपीले पसिना पुछेर रुखको छायाँ मुनि रोकिएँ। 
भित्तामा अडिएर फर्की तलको बाटो नियाल्दै गएँ 
आँखा यी भरिए बडो कठिन भो त्यो जिन्दगी सम्झिएँ। 
**
आँखा चिम्म गरी उठेर बलले सुस्ताउँदै तापले  
लागें चढ्न पहाडको बिकटमा एउटा ठूलो आशले।
थाकेको अझ भान छैन मनमा बाटो धेरै जानु छ 
हिंड्दै खोंच,पहाडको वरिपरी यो जिन्दगी लानु छ!
**
(नोट: यो कविता शार्दूल बिक्रिडीत छन्दमा लेखिएको छ, जसमा हरेक लहरमा १९ अक्षर हुन्छन्। यो जीवनको दु:ख-सुखको कथा भए पनि  भानुभक्तीय रामायाणको भाका हाली पढे मीठो सुनिन्छ। )    

जुन १४, २०१५ 
आन आर्बर, मिचिगन 

म कविता किन लेख्छु?

म करीअरले शिक्षक हुँ
पढ्छु अनि पढाउँछु। 
म करिअरले वैज्ञानिक हुँ 
समिकरण लेख्छु र हल गर्न खोज्छु!
कहिले 'एटम' हेर्छु
त
कहिले ब्याक्टेरिया र डी. एन. ए. सँग खेल्छु!
तैपनि
म कहिलेकाहीं कविता लेख्छु।
**
कहिले मनको खुसी ब्यक्त गर्न लेख्छु
कहिले पीर ब्याथा पोख्न लेख्छु।
कहिले पुतलीको माया-प्रेम खोल्छु
कहिले कुरो नलुकाऊ है भनी बोल्छु
त्यसैले म कविता लेख्छु।
**
कहिले बिसंगती केलाउँदै लेख्छु
कहिले सचेतना फैलाउन लेख्छु
एन्टोन चेकोवको 'मिजरी'मा झैं
म जिन्दगीलाई व्यक्त गर्न कविता लेख्छु!
त्यसैले म कविता लेख्छु।
**
जुन १३, २०१५ 

आन आर्बर, मिचिगन

ढिलो हुन्न है!

म बिहान ७:३० बजे तिरै बस चढ्छु विश्वबिध्यालय जानलाई। सधैंं झैं आज पनि अरु एक दुई जना सहयात्री सँगै बस चढें। 'रिसर्च'को सामूहिक छलफल गर्नु पर्ने दिन आज परेको तर पढाउने र घरको कामले अलिक ब्यस्त भएकोले छलफलको बिषय पढ्न पाएको थिइँन। त्यसैले पछाडिको सीटमा गएर बसें र पढ्नको लागि झोलाबाट एउटा 'रिसर्च पेपर' निकालें जुन आजको छलफलको बिषयसँग सम्बन्धित् थियो। 
'पेपर' यसो पल्टाएको मात्र के थिएँ, छेवैमा बसेका एक 'नौला' सहयात्रीले मेरो ध्यानाकर्षण गराउँदै सोधे-'तिमी कलेज जान्छौ?' मैले 'हो, म कलेजमा काम गर्छु।' भनें। ६०-६५ बर्ष उमेरका मेरा पहिलो पटकका ती सहयात्रीले गुनासो पोख्दै भने-'मैले पनि कलेज पढ्ने बिचार गरेर स्याटको जाँच दिएको थिएँ; तर दुर्भाग्यवश केही अङ्क कमी भयो र कलेज प्रवेश पाइँन। अर्को बर्ष चाँही अलिक मेहेनत गरेर स्याट दिने योजना गरेको छु। मेरो पि. एच. डी. गर्ने बिचार छ।' उनले यस्तै भन्दै गए! मैले बीच-बीचमा 'ओ. के.', 'गूड लक' भन्दै गएँ। बस म सधैं झर्ने स्टपमा पुगिसकेछ। ती नयाँ सहयात्रीलाई 'बाइ' गरेर बसबाट ओर्लिएँ। मनमा कुरा खेल्न थाले-'उनको बाटो पनि मेरो जस्तै भयो र भाग्यले साथ दियो भने उनले ७५ बर्षमा पि. एच. डी. गरी केही बर्ष थप 'रिसर्च' पनि गर्ने रहेछन्। त्यसैबेला कतै फ्याकल्टीको स्थान पाए भने अरु १५-२० बर्ष सकृय 'रिसर्चर' हुन सक्ने रहेछन्। उनको त्यो आत्मबिश्वासलाई सम्मान छ। यी नौला सहयात्रीको योजना सुन्दा लाग्यो-'चाहेको काम गर्न ढिलो चाँही हुने रहेनछ है!'

June 11, 2015
Ann Arbor, Michigan

भूइँचालो-२

जब ठूलो भूइँचालो जान्छ
जमिन खल्वलिन्छ। 
बाहिर राम्रै देखिए पनि 
भित्रको रूप बदलिन्छ ।
**
यस्तो जमिन फेरि मिल्नु पर्छ
यो सामान्य अवस्थामा फर्किनु पर्छ।
फेरि शक्ति पोखिएर 'शक वेभ' छरिन्छन्
अनि पराकम्पनहरु उत्पन्न हुन्छन् ।
**
पराकम्पनहरु प्राय: स-साना हुन्छन्
तर तिनीहरु खतराजनक हुन सक्छन्।
पहिले हल्लिएका भवनहरु, पुलहरु, पहाडहरु,
पराकम्पनमा भत्किन सक्छन् ।
तिनीहरुले ठूलो क्षती पुर्याउँछन्!
**
पराकम्पनहरु लामो समय रहन सक्छन्
त्यसैले सतर्क भएर बस्नु पर्छ ।
संचारको साधन छेउछाउमै राख्नु पर्छ
जहाँं जसरी सकिन्छ-
सहयोगी समाजको निर्माण गर्नु पर्छ!
**
जुन ०७ , २०१५ 

आन आर्बर, मिचिगन 

त्यता कस्तो छ?

न ओठमा मुस्कान छ,
न गालामा लाली छ! 
न साथीको साथ छ,
हातमा एउटा 'अाइफोन' छ।
**
आँखाहरु 'स्क्रीन'मा छन्
कानमा 'इयर-बड' छन् !
न कसैसँग 'हेलो' छ
न कसैलाई 'हाइ' छ।
**
मानिसमा संबेदना घट्दै छ कि?
समाज असामाजिक बन्दै छ कि?
यो मेरो यताको हेराइ हो
के त्यता पनि यस्तै छ कि?
**
जुन ०६, २०१५ 

आन आर्बर, मिचिगन 

भूइँचालो-१

पृथ्वीको सतहमुनी भिमकाय 'प्लेट'हरु सल्वलाउँदा 
कहिले तिनीहरु चिप्लिन्छन् 
कहिले तिनीहरु ठोक्किन्छन्। 
त्यस्तो चिप्ल्याइ र ठोक्काइले
तिनीहरुमा सन्चित शक्ति एकाएक छरिन्छ
'शक वेभ' भएर!
धर्ती कम्पन हुन्छ
र भूइँचालो जान्छ!
**
'प्लेट' ठोक्किएर जाने भूइँचालाहरु
धेरै शक्तिशाली हुन्छन्
डरलाग्दा हुन्छन् ।
कहिले सतहलाई तल-माथि उफार्छन्
कहिले दायाँ-बायाँ हल्लाउँछन्
घर, बाटो,पूल भत्काउँछन्
धेरै क्षती पुर्याउँछन् !
**
कहिले ठोक्काइहरु स-साना हुन्छन्
कम्पनहरु पनि स-सानै हुन्छन्
यस्ता कम्पनहरु दिनहुँ हुन्छन्
र सयौँको सङ्ख्यामा हुन्छन्।
कहिले ज्वालामुखीको बिष्फोटनले हुन्छन्
कहिले आणविक परिक्षणले हुन्छन् ।
तर यी स-साना हुन्छन्
आउँछन्, जान्छन्, थोरै बिगार गर्छन्।
**
भूइँचालाहरु लाई प्राकृतिक प्रकोप मान्नुपर्छ
भूइँचालो सकृय क्षेत्रमा सधैं सतर्कता राख्नुपर्छ
क्षती भएको ठाउँँमा पून:निर्माणमा लाग्नु पर्छ
देश-बिदेशको सहयोग सही ठाउँमा बाँड्नु पर्छ!

**
जुन ०६, २०१५ 
आन आर्बर, मिचिगन 

बाटो अझै खोज्नु पर्ने?

कैले काहीं पछी फर्की हेरौं जस्तो लाग्छ 
जोश जाँगर थपिन्छ कि भन्ने आश जाग्छ। 
अझै कति चुनौती छन् खपी हिंड्नु पर्ने 
जिन्दगीमा नौलो बाटो अझै खोज्नु पर्ने?! 

जुन ०१, २०१५ 

आन आर्बर, मिचिगन 

फरक-फरक आवश्यकता

एउटै पोको खाजा थियो बाँडी खानु पर्ने 
चौतारीमा पुगेपछी मैले खाउँ त भनें। 
पुतलीले आफूलाई भोक छैन भनी 
पटुकाले पेट कसी हिंडे कनी कनी!

जुन ०१, २०१५ 

आन आर्बर, मिचिगन 

कवितामै बोलौं

पीर-व्याथा लुकाएर बस्नु हुन्न भन्छन्
मन्मा कुरा गुम्स्याएर राख्नु हुन्न भन्छन्। 
अाऊ सँगै बसौँ अनि मनका कुरा खोलौं 
राम्रो भाका मिलाएर कवितामै बोलौं।

दोहोरी

कान्छी- 
निलो-निलो आकाशमा चन्द्रमा झैं देख्छु  
टिपी ल्याउन कान्छा मेरो केश सजाउँछु!
कान्छा-  
चन्द्रमा नै हो त्यो तर धेरै टाढा पो छ 
देख्दै मात्र हुन्न कान्छी लेखेको पो पाउँछ!